Charakterystyka ogólna Plutona – garść podstawowych informacji o Plutonie. Pluton jest pierwszą szeregu planet karłowatych, której klasyfikacja powstała niedawno. Od niego dzieli ją średnio 5906 milionów kilometrów. Orbita jest znacznie rozciągnięta, co sprawia, że planeta karłowata może zbliżać się do Słońca na 4436,8 mln km i oddalać na 7376 mln km. Rok na Plutonie  trwa 248,1 lat ziemskich a dzień 6 dni 9 godzin 17 minut 36 sekund ziemskich. Ta planeta karłowata ma 2301 km średnicy. Do dziś odkryto 3 satelity naturalne, w tym największy Charon. Nachylenie równika względem płaszczyzny orbity wynosi 122,54 stopni. Powierzchnia Plutona  wynosi 1,795×10⁷ km kwadratowych. Objętość ma wartość 7,15×10⁷ km sześciennych. Masa zaś sięga 1,25×10²² kg. Prędkość przemieszczania się po orbicie wynosi 4,666 km na sekundę. Planeta karłowata może też nieco zwalniać – do 3,676 km na sekundę lub oraz przyspieszać – do 6,112 km na sekundę. Prędkość niezbędna do opuszczenia przed dany obiekt Plutona (prędkość ucieczki) wynosi 23,5 km na sekundę. Prędkość obrotu wokół własnej osi (rotacji) wynosi na równiku 47,18 km na godzinę. Temperatury wahają się wokół -230 oC.

Pluton planetą karłowatą – dawniej planeta, obecnie degradacja do planety karłowatej. W chwili odkrycia w 1930 roku, Pluton został zakwalifikowany do grupy planet. Tym samym przez wiele lat był ostatnią, dziewiątą planetą Układu Słonecznego znaną ówcześnie ludzkości. Jednocześnie był najmniejszą spośród nich. Przełom w tym rozumowaniu nastąpił 24 sierpnia 2006 w Pradze, na sympozjum Międzynarodowej Unii Astronomicznej. Wówczas to wprowadzono termin planety karłowatej. Określono jej charakterystykę. Miała znajdować się na orbicie wokół Słońca. Musiała posiadać odpowiednią masę, by z pomocą własnej grawitacji przybrać kształt kulisty. Natomiast nie mogła być w stanie oczyścić okolic swojej orbity z innych dużych ciał. Za to nie mogła być satelitą innej planety lub innego podobnego obiektu. Miano planety karłowatej znajduje się pomiędzy terminem planety oraz kategorią małych ciał Układu Słonecznego. Są więc odrębną kategorią, nie zaliczającą się do kategorii planet. Do planet karłowatych zalicza się obecnie w sumie 5 obiektów, które także krążą na obrzeżach naszego Układu Słonecznego.

Charon – jedyny księżyc Plutona. Został on odkryty 22 czerwca 1978 roku. Dokonał tego amerykański astronom James Walter Christy, który nadał mu aktualną nazwę, zatwierdzoną 7 lat później. Jest on jednym z 3 satelitów Plutona. Jednocześnie jest największym spośród nich, mając 1207 km średnicy (o połowę mniej niż Pluton). Satelita jest zwrócona względem Plutona tą samą stroną, tak jak względem Ziemi nasz Księżyc. Znaczna odległość od Ziemi sprawia, że obecnie mało wiadomo na temat budowy satelity a niuanse bazują na przypuszczeniach. Natomiast o wnętrzu nie wiadomo w zasadzie nic. W 1996 roku przy pomocy Teleskopu Hubble’a zdołano dostrzec szczegóły na powierzchni Charona a jeszcze więcej ma uzyskać sonda New Horizons. Tak czy owak uważa się, że powierzchnię pokrywa lód wodny a temperatura wynosi –220 oC. Ma masę 7 razy mniejszą niż masa macierzystej planety karłowatej. Orbita księżyca osiąga długość 19000 km. Jasność obserwowana samego obiektu wynosi 16,8 magnitudo. Z uwagi na wiele podobieństw obu ciał, Pluton i Charon są uważane przez niektórych naukowców za planetę podwójną.

Charakterystyka ogólna Marsa – garść podstawowych informacji o Marsie. Mars jest ostatnią, czwartą skalistą planetą liczoną od Słońca. Od niego dzieli ją średnio 228 milionów kilometrów. Orbita jest nieznacznie rozciągnięta, co sprawia, że planeta może zbliżać się do Słońca na 206,6 mln km i oddalać na 249 mln km. Rok na planecie trwa niecałe 687 dni ziemskich a dzień 24 godzin 37 minut 27 sekund ziemskich. Ta planeta ma 6805 km średnicy. Posiada dwa naturalne satelity – Fobos i Deimos. Nachylenie równika względem płaszczyzny orbity wynosi 25,19 stopni. Powierzchnia planety wynosi 1,448×10⁸ km kwadratowych. Objętość ma wartość 1,638×10¹¹ km sześciennych. Masa zaś sięga 6,4185×10²³ kg. Prędkość przemieszczania się po orbicie wynosi 24,130 km na sekundę. Planeta może też nieco zwalniać – do 21,970 km na sekundę lub oraz przyspieszać – do 26,500 km na sekundę. Prędkość niezbędna do opuszczenia przed dany obiekt planety (prędkość ucieczki) wynosi 5,027 km na sekundę. Prędkość obrotu wokół własnej osi (rotacji) wynosi na równiku 868 km na godzinę. Temperatury wahają się od -140 oC do +20 oC.

Atmosfera Marsa – co nieco o tym fakcie i wynikłych z niego warunkach na Marsie. Planeta posiada rozrzedzoną i cienką atmosferę. W przeszłości prawdopodobnie mogła przypominać ziemską ale słaba grawitacja planety nie zapobiegła ulotnieniu się jej w kosmos. Ciśnienie atmosferyczne osiąga 610 paskali. 95,32 % atmosfery planety to dwutlenek węgla, natomiast 2,7 % to azot a 1,6 % to argon. Resztę stanowią śladowe ilości tlenu, pary wodnej, tlenku węgla, tlenku azotu, neonu, kryptonu, ksenonu, ozonu i metanu. W atmosferze marsjańskiej pojawiają się drobne chmury pierzaste. Składają się one z drobinek lodu i pary wodnej, które przemieszczają się pomiędzy biegunami, na których uchowały się czapy lodowe. Przy pomocy aparatury obserwacyjnej wykryto w 2004 roku zorze. Są jednak zbyt słabe, by można było je dostrzec z powierzchni Marsa. Z powodu braku zbiorników wodnych i cienkiej atmosfery występują spore wahania temperatur. Za dnia jest +20 oC a nocą temperatura spada do –90 oC. Nie biegunach, pokrytych lodem dochodzi do –130 oC. Do powierzchni Marsa dociera 40 % energii słonecznej, docierającej do Ziemi. Istnieją pory roku, podobnie jak na Ziemi. Wiatry wieją z prędkością 300 km/h.

Kanały, zjawisko, które przed laty wzbudzało spore kontrowersje nie tylko wśród badaczy. W 1856 roku włoski astronom Angelo Secchi dostrzegł jeden z pierwszych rzekomych tworów, który nazwał Kanałem Atlantyckim. Jego rodak Giovanni Schaparelli zainteresował się rzekomymi kanałami poważniej i w 1877 wypatrzył proste linie. Nazwano je pośpiesznie kanałami, co miało sugerować, że łączyły zbiorniki wodne. Jego obserwacje kontynuował we własnym zakresie Irlandczyk Charles E. Burton. Obaj sporządzili też własne ilustracje wypatrzonych struktur. Niebawem propagowano teorię, że kanały te są dziełem inteligentnej cywilizacji, która pragnęła nawodnić centrum swojej planety. Głosił ją głównie Percival Lowell. Na początku XX wieku wiele obserwacji stopniowo obalało kontrowersyjną teorię. Część astronomów po prostu nie stwierdziła istnienia hipotetycznych kanałów na Marsie. Do lat 20 całkowicie ją obalono. Stwierdzono, że Schaparelli natrafił na złudzenie optyczne. Nie jest bez udziału także wyobraźnia twórcy teorii kanałów. Mianowicie pod wpływem niskiej wyrazistości obrazów powierzchni widzianej przez teleskop dała popuścić wodze fantazji.

Garść podstawowych informacji o Uranie. Uran jest pierwszą i zarazem największą spośród planet gazowych w Układzie Słonecznym. Od niego dzieli ją średnio 2871 milionów kilometrów. Orbita jest rozciągnięta, co sprawia, że planeta może zbliżać się do Słońca na 2735,5 mln km i oddalać na 3006 mln km. Rok na planecie trwa 84,1 lat ziemskich a dzień 17 godzin 14 minut 24 sekund ziemskich. Ta trzecia co do wielkości gazowa  planeta ma 51118 km średnicy. Do dziś odkryto 27 satelitów naturalnych. Nachylenie równika względem płaszczyzny orbity wynosi 97,77 stopni. Powierzchnia planety wynosi 8,084×10⁹ km kwadratowych. Objętość ma wartość 6,834×10¹³ km sześciennych. Masa zaś sięga 8,6832×10²⁵ kg. Prędkość przemieszczania się po orbicie wynosi 6,795 km na sekundę. Planeta może też nieco zwalniać – do 6,485 km na sekundę lub oraz przyspieszać – do 7,128 km na sekundę. Prędkość niezbędna do opuszczenia przed dany obiekt planety (prędkość ucieczki) wynosi 21,29 km na sekundę. Prędkość obrotu wokół własnej osi (rotacji) wynosi na równiku 932 km na godzinę. Temperatury wahają się od –271 oC do -213 oC.

Wnętrze Urana – elementy, kryjące się pod obłokami Urana. Jego wewnętrzna budowa różni się od schematu wnętrza pozostałych gazowych olbrzymów. Dzięki temu Uran i Neptun określa się czasami mianem lodowych olbrzymów z uwagi na istnienie wody pod różnymi postaciami. W swoim wnętrzu posiada małe, skaliste jądro. Zawiera ono 24 % masy planety i jego średnica wynosi 28% średnicy Urana, to jest 14000 km. Zbudowane jest z lodu, krzemu i żelaza. Ciśnienie w jego wnętrzu dochodzi do 800 gigapaskali a temperatura wynosi 4700 oC. 65 % masy Urana przypada płaszczowi. Jego grubość odpowiada 42 % średnicy Urana (10000 km). Składa się on z lodu oraz ze stałego amoniaku złączonego z metanem. Lód ma zjonizowaną postać. Dało się zaobserwować zdolność tego tworu do przewodnictwa elektrycznego. Na krawędzi płaszcza znajduje się powłoka płynno-gazowa. Przechodzi ona następnie w atmosferę. Stanowi ona 30 % średnicy planety. Od Jowisza i Saturna Urana różni też to, że nie posiada wewnętrznego źródła energii cieplnej. Dlatego panuje tutaj tak niska temperatura w porównaniu z innymi planetami gazowymi.

Atmosfera Urana – co nieco o tym fakcie i wynikłych z niego warunkach na Uranie. Atmosfera Urana obejmuje 30 % średnicy planety oraz 11 % jej masy całkowitej. Jej głównymi składnikami są wodór w liczbie 83 % oraz hel w liczbie 15 %. Dosyć sporo znajduje się tu metanu – niespełna 2 %. W śladowych ilościach występują tu także amoniak, etan, acetylen tlenek węgla oraz siarkowodór. To właśnie metan nadaje planecie charakterystyczny niebieski kolor (chmury z niego złożone znajdują się w górnych warstwach atmosfery). Z zewnątrz Uran jawi się jako najmniej urozmaicone ciało spośród wszystkich gazowych olbrzymów. Sprawia wrażenie wręcz monotonnego błękitu z zielonkawym odcieniem. Przy uważnym przyjrzeniu się powierzchni można jednak dostrzec pasma chmur oraz drobne, białe obłoki. Wiadomo, że na planecie istnieją pory roku a ich zmiany są poprzedzane gwałtownymi zjawiskami pogodowymi. Wirów typu jowiszowego czy saturnowego jak na razie nie dostrzeżono. Za sprawą ułożenia planety „na boku” różnice temperatur między dniem a nocą wynoszą ok. 4 oC (-208 oC – -212 oC). Powodem tego mogą być silne wiatry, osiągające 2000 km/h.

Garść podstawowych informacji o Saturnie. Saturn jest pierwszą i zarazem największą spośród planet gazowych w Układzie Słonecznym. Od niego dzieli ją średnio 1427,7 milionów kilometrów. Orbita jest rozciągnięta, co sprawia, że planeta może zbliżać się do Słońca na 1349,5 mln km i oddalać na 1504 mln km. Rok na planecie trwa 29,5 lat ziemskich a dzień 10 godzin 39 minut 22 sekund ziemskich. Ta druga co do wielkości  gazowa  planeta ma 120536 km średnicy. Do dziś odkryto 60 satelitów naturalnych. Nachylenie równika względem płaszczyzny orbity wynosi 26,73 stopni. Powierzchnia planety wynosi 4,27×10¹⁰ km kwadratowych. Objętość ma wartość 7,46×10¹⁴ km sześciennych. Masa zaś sięga 5,68460 ×10²⁶ kg. Prędkość przemieszczania się po orbicie wynosi 9,638 km na sekundę. Planeta może też nieco zwalniać – do 9,136 km na sekundę lub oraz przyspieszać – do 10,182 km na sekundę. Prędkość niezbędna do opuszczenia przed dany obiekt planety (prędkość ucieczki) wynosi 35,49 km na sekundę. Prędkość obrotu wokół własnej osi (rotacji) wynosi na równiku 35500 km na godzinę. Temperatury wahają się od -191 oC do -130 oC.

Wnętrze Saturna. Budowa wewnętrzna przypomina schemat wnętrza Jowisza. Wewnątrz planety znajduje się jądro skupiające w sobie 20 % masy planety. Ma mały rozmiar – 22 % średnicy planety. Składa się z żelaza i krzemu oraz szczątkowego lodu.. Prawdopodobnie jest źródłem wewnętrznym ciepła planety, bo ciepło ulatniające się w przestrzeń kosmiczną jest właśnie uzupełniane przez jądro. Nie wiadomo jeszcze, jak to dokładnie przebiega. Jego temperatura wynosi 11700 oC. Z wierzchu jądra znajduje się płaszcz, który ma dwojaką postać. Jego dolna warstwa, zwana płaszczem wewnętrznym, składa się z metalicznego wodoru. Zaś górna warstwa, znana jako płaszcz zewnętrzny, złożona jest z ciekłego wodoru molekularnego z domieszką helu. Cały płaszcz ma grubość odpowiadającą 28 % średnicy Saturna. Wierzch płaszcza przechodzi w gazową atmosferę planety. Atmosfera ta zajmuje aż 50 % średnicy planety. Pole magnetyczne, generowane przez planetę, jest słabsze od pola magnetycznego Jowisza i przypomina ziemskie. Planeta ma niższą gęstość niż Jowisz.

Ziemia jest trzecią skalistą planetą liczoną od Słońca. Od niego dzieli ją średnio 149,5 milionów kilometrów. Orbita jest nieznacznie rozciągnięta, co sprawia, że planeta może zbliżać się do Słońca na 147 mln km i oddalać na 152 mln km. Rok na planecie trwa 365,25 dni a dzień 23 godzin 56 minut 4 sekund. Ziemia, jako największa planeta skalista Układu Słonecznego, ma 12742 km średnicy. Posiada jednego naturalnego satelitę – Księżyc. Nachylenie równika względem płaszczyzny orbity wynosi 23,45 stopni. Powierzchnia planety wynosi 5,10×10⁸ km kwadratowych. Objętość ma wartość 1,08321×10¹² km sześciennych. Masa zaś sięga 5,9736×10²⁴ kg. Prędkość przemieszczania się po orbicie wynosi 29,780 km na sekundę. Planeta może też nieco zwalniać – do 29,290 km na sekundę lub oraz przyspieszać – do 30,290 km na sekundę. Prędkość niezbędna do opuszczenia przed dany obiekt planety (prędkość ucieczki) wynosi 11,186 km na sekundę. Prędkość obrotu wokół własnej osi (rotacji) wynosi na równiku 1667 km na godzinę. Temperatury wahają się od -88 oC do +71 oC (rekordowe, skrajne wartości).

Troszkę o wnętrzu ziemi

Jądro Ziemi dzieli się na dwie warstwy. Centralną jest jądro wewnętrzne. Ma średnicę 2500 km i jest stałe. Im głębiej, tym jest gęstsze i gorętsze. Jądro zewnętrzne o grubości 2080 km ma postać płynną. Jego temperatura osiąga 4000-5000 oC. Ruchy wewnątrz jego płynnego wnętrze odpowiadają za istnienie pola magnetycznego. Oba elementy jądra składają się z żelaza i niklu. Wokół jądra znajduje się płaszcz o grubości 2900 km. Od jądra płaszcz dzieli gruba na 700 km astenosfera. Także płaszcz dzieli się na dwa elementy. Wewnętrzny – dolny płaszcz składa się z magnezu, żelaza, chromu i krzemu. Zewnętrzny – górny płaszcz, jest bardzo plastyczny i zbudowany jest z tych samych pierwiastków (jedynie zamiast magnezu jest nikiel). Obie warstwy oddziela strefa przejściowa. Całość płaszcza cechuje się prądami konwekcyjnymi. Nad płaszczem znajduje się skorupa ziemska. Ma ona grubość od 35 km (strefy sejsmiczne) do 70 km (obszary stabilne). Jej skład chemiczny to tlen, krzem, glin, żelazo, wapń, sód, magnes, potas i inne pierwiastki, przy czym występują one w związkach chemicznych.