Artykuły oznaczone tagiem obserwacja

14 gru, 2009

Badania Księżyca

Od teleskopów po wysyłane przez liczne kraje próbniki i sondy. Pierwszym, kto przy pomocy nowego wynalazku – teleskopu – badał Księżyc, był Galileusz. Zainteresowały go widoczne tam wyżyny i pasma górskie. Zainteresowanie Srebrnym Globem wzrosło w latach 60 XX wieku. Wówczas USA i ZSRR wysyłały tam liczne obiekty. Rosjanie prowadzili program Łuna, w ramach którego wysyłano sondy lądujące również na powierzchni. Pobierały one między innymi próbki gruntu. Amerykanie z kolei skupili się na misjach załogowych. W latach 90 ponownie zainteresowano się Księżycem. USA i Japonia wysłały wówczas kilka próbników, które miały zbadać obecność wodoru na biegunach (Lunar Prospector). Nasiliło się to na początku XXI wieku, kiedy to do badań przyłączyła się Europa, wysyłając tam sondę Smart 1. W szranki, prócz USA i Rosji, stanęły i inne kraje. Chiny wystrzeliły w 2007 na orbitę Księżyca próbnik Chang’e 1 w ramach opracowanego przez siebie obszernego programu eksploracji. W tym samym roku uczyniła to także Japonia, wysyłając sondę Kaguya. Chandrayaan 1 z kolei został wystrzelony przez Indie rok później.

1Człowiek na Księżycu – jedyne obce ciało niebieskie, na którym stanęła ludzka stopa. Wylądowanie pierwszych ludzi na Księżycu w 1969 roku było zarazem uwieńczeniem kosmicznego wyścigu ówczesnych dwóch zwaśnionych mocarstw – USA i ZSRR. Wyścig ten wygrali Amerykanie i Neil Armstrong jako pierwszy w historii stanął na Księżycu, opuszczając statek Apollo 11. Ostatnim człowiekiem na Srebrnym Globie był Eugene Cernan, który stąpał po nim w grudniu 1972 roku w ramach misji Apollo 17. Jedyna załogowa misja, której lądowanie nie powiodło się to misja Apollo 13. Na powierzchni Księżyca wylądowało w sumie 12 ludzi – wszyscy byli Amerykanami wysyłanymi w ramach misji Apollo. Misje te były możliwe dzięki wynalezieniu osłon termicznych, co chroniło skutecznie załogę wewnątrz statku. Prócz pobierania próbek gruntu do badań, astronauci rozstawiali na powierzchni satelity aparaturę badawczą. W najbliższej przyszłości planuje się powrócić do załogowych misji na Księżyc. Do 2020 roku ma mieć miejsce kolejny lot załogowy a także zainstalowanie stałej bazy na jednym z biegunów Księżyca. Także Indie – do 2030 roku – planują tam wysłać lot załogowy.

Obserwacja Księżyca – widoczność Księżyca z powierzchni Ziemi dla miłośnika astronomii. Księżyc z uwagi na dystans dzielący go od Ziemi, jest najlepiej widocznym obiektem na niebie. Niejednokrotnie jest widoczny nawet za dnia (szczególnie gdy jest w pełni) i to za pomocą gołego oka. W ciemności widać wyraźniej detale jego powierzchni, mimo że odbija od swojej powierzchni tylko 7% słonecznego światła. Księżyc jest skierowany w stronę Ziemi cały czas tą samą stroną. W zależności od faz Księżyca, zmienia się jego widoczność. W pełni jasność wynosi –12,6 magnitudo i jest dwa razy mniejsza niż w przypadku Słońca. Gdy znajdzie się w pobliżu linii horyzontu, Księżyc sprawia wrażenie odrobinę większego. Powodem jest złudzenie optyczne. Wysokość na niebie  odpowiada wysokości górowania Słońca. Najwyżej na ziemskim niebie Księżyc w pełni znajduje się zimą. Zaś w którą stronę jest zwrócony w fazie kwadry uzależnione jest od szerokości geograficznej, na której znajduje się obserwator. Gdy Księżyc jest w kwadrze, łatwiej można dostrzec topografie jego powierzchni – wystarczy wtedy zwrócić uwagę na linię wchodu lub zachodu Słońca.

Odkrycie jej przez Asyryjczyków i obserwowanie przez potomnych. Merkury był jedną z pierwszych znanych ludzkości innych planet. Pierwszy raz obserwowali ją asyryjscy astronomowie w XIV w. p.n.e. Stosowne zapiski poczynili umieścić w tablicach „Mul Apin”. Znali ją także Babilończycy, którzy nazwali ją Nabu. Następnie zajmowali się nią Chińczycy i Grecy. Ci pierwsi nazwali ją Chen Xing, czyli „Gwiazda Godzinna” a drudzy – Stilbion, tj. „Migotanie” a później od imienia jednego ze swoich bóstw – Apollo. Gdy wynaleziono teleskop, badaniami planety zajął się Galileusz. Trudnili się tym i inni XVII-wieczni astronomowie – Francuz Pierre Gassendi i Włoch Giovanni Zupi. Kontynuowano je w wiekach późniejszych, ze szczególnym nasileniem w wieku XIX. W wyniku czego zdołano odkryć niektóre właściwości orbity planety. Giovanni Schiaparelli sporządził szkice map Merkurego. Lecz bliskie położenie Słońca oraz rozmiar sprawiały, że była rzadziej obserwowana przez teleskop. W XX wieku radzieccy i amerykańscy naukowcy przeprowadzili badania przy użyciu impulsów radarowych wysyłanych z Ziemi.

2Eksploracja w XX-XXI wieku. Badanie przez sondy amerykańskie i innych państw. Z uwagi na brak atmosfery na planecie, lądowanie sond jest utrudnione, bo wymaga to zużycie większej ilości paliwa rakietowego. Mimo tego i paru innych trudności wysłano dwie sondy kosmiczne i przymierza się do wysłania następnych. Obie sondy wykorzystały pole grawitacyjne Wenus, by rozpędzić się w celu dotarcia do Merkurego. W 1974 roku NASA wysłała sondę Mariner 10. Wykonała ona szereg zdjęć powierzchni planety. Z uwagi na oświetlenie części obszaru planety przez Słońce, sonda zdołała uwiecznić na zdjęciach 45% planety. Ponadto zarejestrowano obecność pola magnetycznego. 6 października 2008 roku dotarła kolejna sonda – MESSENGER. Ta kolejna sonda NASA ma za 2 lata stać się na krótko sztucznym satelitą planety. W tym czasie ma zbadać wnętrze planety, jej geologię oraz pewne fizyczne właściwości planety. W 2019 roku dolecieć ma sonda BepiColombo, której wystrzelenie planują Europejska Agencja Kosmiczna razem ze swoim japońskim odpowiednikiem. Ma ona przelecieć tę samą trasę co MESSENGER. Także ona ma orbitować przez rok.

Widoczność Merkurego z powierzchni Ziemi dla miłośnika astronomii. Planeta cechuje się o obserwowaną jasnością rzędu -2,0 – 5,5 magnitudo. Przy tej ostatniej wartości osiąga jasność większą niż gwiazda Syriusz. Blask pobliskiego Słońca sprawia, że planeta jest trudno dostrzegalna z Ziemi. Również Teleskop Hubble’a nie jest zwracany w jego stronę, by Słońce nie uszkodziło aparatury sprzętu. Z powodu swojego położenia można planetę dostrzec tuż po świcie oraz tuż po zmierzchu. Tak jak Księżyc Merkury posiada swoje fazy. Zależą one od położenia planety względem Słońca i Ziemi. Lepiej da się dostrzec planetę z ziemskiej półkuli południowej niż północnej. Najjaśniejszy jest gdy znajduje się pomiędzy ostatnią kwadrą a pełnią. Przyczyną tego jest lepsze oświetlenie, pomimo znajdowania się dalej od Ziemi, niż gdy jest w fazie sierpa. Jest to przeciwieństwo w stosunku do widoczności sąsiedniej planety Wenus. Widoczność planety poprawia się podczas całkowitego zaćmienia Słońca. Podczas obserwacji przed blaskiem słonecznym można chronić się folią słoneczną, ale zarazem spada też widoczność samej planety.

8Ostatnią znaną w starożytności planetą jest właśnie Saturn. Zatem także i on posłużył do przyporządkowywania do określonych bóstw w wielu mitologiach. Bogu Ninurcie, przypisano planetę przez starożytnych Babilończyków. Jego rolą było patronowanie wojnie, rolnictwu i burzy. Grecy utożsamiali planetę z Kronosem. Według ich wierzeń był on najmłodszym Tytanem i ojcem jednych z najważniejszych bóstw późniejszego panteonu bogów helleńskich – Zeusa, Demeter, Hestii, Hery, Hadesa i Posejdona.

Obecna nazwa pochodzi jednak od rzymskiego boga Saturna. Pełnił on rolę boga rolnictwa i zasiewów i ma genezę jeszcze z czasów staroitalskich. Hinduiści z kolei traktowali planetę jako boga Śani. Był on jednym z tzw. dziewięciu Nawagraha, czyli bóstw przypisanych planetom. Śani odpowiedzialny był przede wszystkim za zsyłanie niepowodzeń. By tego uniknąć Hinduiści sądzili, że wymagało to przebłagania go o darowanie niepowodzeń. Saturn był ostatnią planetą, którą mogli dostrzec i zarazem znać, by mogła stanowić źródło inspiracji dla mitów.

Saturn w kulturze – wpływ Saturna na kulturę poprzez obecność w kulturze powszechnej. Także Saturn miał okazje zaistnieć w fantastyce naukowej. Pierwszy raz, bo aż w 1752 roku nawiązał do niego Wolter w Micromegas (tak, jak doczekała się tego planeta Jowisz). Według jego dzieła na planecie rozkwitała inteligentna cywilizacja, mająca nawet swoją saturniańską akademię. Ponad 100 lat później o Saturnie wspomniał sławny Julius Verne w „Hektor Servadac, podróż wśród gwiazd i planet Układu Słonecznego”. Przedstawił tam m.in. wizję planety i jej sąsiedztwa pokrywające się nieco z aktualnym stanem wiedzy za wyjątkiem samej powierzchni planety. W utworze miała to być skalista, trwała powierzchnia zamiast chmur gazowych. Była również pozbawiona życia. Umierającym, ciemnym i wilgotnym światem, Saturn był za to w „A Journey in Other Worlds” autorstwa John Jacob Astor IV. Zamieszkiwały go ogromny stwory-duchy, które posiadły zdolność telepatii. Często do tematyki Saturna wracano w XX i XXI wieku. Czynili to chociażby H. P. Lovecraft w „Wielkich Przedwiecznych” w latach 20. Ben Nova, znany z nawiązywania do innych planet, uczynił to, wydając serię „Grand Tour”.

10Obserwacja Saturna – widoczność Saturna z powierzchni Ziemi dla miłośnika astronomii. Saturn jest najdalej położoną planetą, spośród tych, które można w łatwy sposób dostrzec na nocnym niebie. Prezentuje się jako drobny jaskrawy, żółtawy punkt. Widzialna jasność waha się pomiędzy -0,6 a 0,9 magnitudo. Najlepiej widać planetę i jej pierścienie, gdy znajduje się blisko opozycji z Ziemią w samej opozycji. Przytrafia się to zazwyczaj co 378 dni. Już sprzęt dający 40-krotne powiększenie pozwala dostrzec planetę w wyżej nadmienionej postaci. Amatorski teleskop o średnicy 10 centymetrów, powiększający 100-krotnie oraz bardzo dobra pogoda umożliwiają dostrzeżenie także przerwy Cassiniego w pierścieniach. Ponadto na powierzchni samej planety widać pasma chmur w atmosferze.

Przy osprzęcie o większej średnicy rzędu 30 centymetrów widać oczywiście więcej detali na Saturnie.Na półkuli północnej czyli także w Polsce jest widoczny na nocnym niebie. Zdarzyć się może nieraz, że ułożenie planety sprawi iż pierścienie ją w znacznej mierze przysłonią. Jeśli chodzi o księżyce, im większy teleskop, tym więcej ich można dostrzec.

7Wpływ Urana na kulturę poprzez obecność w kulturze powszechnej. Uran pojawił się w fantastyce naukowej, głównie w literaturze i w kilku produkcjach filmowo-telewizyjnych. W filmie „Doktor Who” z 1963  roku na planecie znaleziono tajemniczy minerał Taranium. W dwóch odcinkach serialu z 1962 roku „Gwiezdny Patrol” odniesiono się do planety. W tym samym czasie powstał film „Podróż Na Siódmą Planetę” o lądowaniu na powierzchni planety Ziemian i ich zetknięciu się z miejscowymi istotami. W literaturze wysyp utworów z Uranem w tle pojawił się z II połowie XX wieku. Wśród nich był to „Cthulhu Mythos” z 1964. Tam planeta nazywała się L’gy’hx, zamieszkiwana przez wielonogie, metaliczne stworzenia. Również w latach 30 powstały dwa inne utwory. „The Planet Of Doubt” z 1935 roku autorstwa Stanley G. Weinbaum’a ukazuje wizję bieguna północnego pokrytego mgłą. Drugi „Clouds over Uranus” pióra R. R. Winterbotham’a powstał 2 lata później. Najnowsza książka z 2001 roku „Into the Blue Abyss” napisana przez Geoffrey A. Landis’a przedstawia dyskusję odnośnie ekspedycji poszukującej na Uranie życia.

Obserwacja Urana – widoczność Urana z powierzchni Ziemi dla miłośnika astronomii. Jasność obserwowana Urana wynosi od 5,4 do 6,0 magnitudo. Z uwagi na znaczną odległość planeta nie jest tak dobrze widoczna jak jej więksi sąsiedzi. Mimo tego da się ją dostrzec nawet gołym okiem, jedynie w wypadku bardzo dobrych warunków pogodowych. Jednak prezentuje się wówczas niczym bardzo słaba gwiazda. Ułatwia te zadanie lornetka oraz mały teleskop. By móc wpatrzeć się w tarczę planety potrzebny będzie już teleskop o średnicy 10 – 12 centymetrów z powiększeniem 250 – 300-krotnym. Widać wówczas zielonkawą tarczę planety. Jednak drobniejszych szczegółów nie da się dostrzec, nawet przy użyciu większego, 25 – 30 centymetrowego teleskopu o powiększeniu 300-500-krotnym. Teleskop o średnicy 30 – 35 centymetrów pozwoli zobaczyć zarysy największych księżyców planety. Wziąć pod uwagę należy fakt, że z natury sama powierzchnia planety nie ma charakterystycznych cech, jak pozostałe planety gazowe i jest monotonna. Robienie zdjęcia wymaga długiej ogniskowej rzędu 25 metrów, ale nawet wtedy na kliszy Uran będzie miał tylko 0,36 – 0,48 milimetra.

Pluton  w kulturze – wpływ Plutona na kulturę poprzez obecność w kulturze powszechnej. Mimo, że planeta karłowata została odkryta dopiero w 1930 roku kultura masowa nie próżnowała. Pluton znalazł się w wielu nowopowstałych po tamtym czasie utworach różnych dziedzin. Już w rok później H. P. Lovecraft stworzył „The Whisperer in Darkness” oraz sławne już „Cthulhu Myhos”. Lovecraft nazwał Plutona planetą Yuggoth, na której rasa Mi-go założyła swoją bazę. W tym samym czasie inny pisarz, Stanton A. Coblentz wydał „In Plutonian Depths”. W 1966 „World of Ptavvs” pióra Larry Niven nadmienił, że Pluton w przeszłości był księżycem Neptuna, lecz został następnie wytrącony z orbity i trafił tam, gdzie jest obecnie. Parokrotnie pojawiał się w filmach, takich jak „Space Patrol” z 1962 roku, czy „Doktor Who” wydany rok później. W nich jak i paru innych produkcjach motywem przewodnim były lokalne cywilizacje obcych oraz ataki na bazy rozmieszczane na Plutonie. Bitwa i zniszczenie bazy na Plutonie pojawiły się w jednym z wątków z anime „Uchuu Senkan Yamato” z 1974 roku. Pluton pojawiał się też w innych anime, jak „Cowboy Bebop” czy „Galaxy Express 999”.

9Obserwacja Plutona – widoczność Plutona z powierzchni Ziemi dla miłośnika astronomii. Wizualna jasność Plutona wynosi 13,8 magnitudo a jego rozmiar kątowy na ziemskim niebie osiąga jedynie kilka sekund łuku (0,3”). Jest ona najmniejsza spośród wszystkich dużych ciał niebieskich w naszym Układzie Słonecznym oraz najdalej położona. Sprawia to zarazem, że z Ziemi jest całkowicie niewidoczna gołym okiem dla przeciętnego obserwatora. Dopiero przez duży teleskop jest to możliwe. Zaleca się, by był to sprzęt o średnicy co najmniej 25 cm dającym powiększenie rzędu 500 – 700 razy. Lecz nawet to nie pozwoli ujrzeć tarczy samej planety karłowatej. Natomiast przy zamiarze sfotografowania Plutona, powinno się użyć teleskopu lub obiektywu o średnicy przynajmniej 10 cm. Czas ekspozycji powinien wynosić od kilku do kilkanaście minut, a czułość filmu 800–3200 ASA. Pluton z uwagi na rozmiar nie wyróżnia się od gwiazd widzianych w jego pobliżu na nieboskłonie. Dlatego też do jego identyfikacji wymagane jest użycie specjalnych mapek. Tak, jak w wypadku znacznie większego Urana czy Neptuna, lepsze rezultaty osiągane są w obserwatoriach astronomicznych i przez Teleskop Hubble’a.


Ciała niebieskie

O serwisie

Nasz serwis to bogate źródło wiedzy na temat wszechświata, a przede wszystkim Układu Słonecznego w którym mieszkamy. Poruszamy tutaj informacje na temat planet Układu Słonecznego oraz innych ciał niebieskich np. gwiazd, księżyców itd. Znajdziesz tu dużo ciekawych informacji, a nie tylko książkową, nudną wiedzę. Przybliżymy Ci budowę, zasady współdziałania, istnienia oraz życia w Układzie Słonecznym w przyjazny i szybki sposób - zapraszamy do wnikliwej lektury naszego serwisu WWW.

Poruszane kwestie

Poruszamy następujące kwestie: charakterystyka ogólna planet i ciał niebieskich, ich historia oraz historia badań, wnętrze planety oraz sfery jakie ją otaczają (np. atmosfera), planeta jako symbolika oraz jej znaczenie w kulturze starożytnej, średniowiecznej oraz obecnej, a także widoczność planety z Ziemi.


Streszczenie zawartości serwisu

Wenus jest planetą, która rozmiarem dorównuje naszej planecie – Ziemi. Jednak jej dzieje sprawiły, że nie jest przyjaznym miejscem dla ludzi i warunki na niej są bardzo ciężkie.

Ziemia - to właśnie Ziemia jest planetą, na której żyjemy wraz z innymi formami życia. Jak do tej pory jest jedynym takim miejscem, zarówno w Układzie Słonecznym jak i całym wszechświecie.

Saturn jako gazowa planeta nie wyróżnia się niczym szczególnym. O wiele bardziej znane są jego pierścienie oraz jeden z księżyców, który w ostatnich latach przyciąga uwagę naukowców.

Uran - nie byłoby nic ciekawego w tej planecie o zbyt monotonnej powierzchni, gdyby nie fakt, że w odróżnieniu od pozostałych jej oś obrotu wokół własnej osi odbiega od osi pozostałych planet.

Do dziś Neptun jest najdalszą planetą znaną ludzkości a zarazem ostatnim z szeregu gazowych olbrzymów. Przyciąga uwagę ludzi paroma ciekawostkami i żywym błękitem.

Pluton do niedawna był najdalej wysuniętą planetą Układu Słonecznego. Jednak naukowcy sprawili, że stracił jej miano i zaliczono go do kategorii mniejszych planet karłowatych.

Merkury jest obecnie najmniejszą ze znanych planet Układu Słonecznego. Zarazem znajduje się najbliżej Słońca, z czym wiążą się ekstremalne temperatury na powierzchni planety.

Mars jest dziś najbardziej interesującą ludzkość planetą. Uważa się, że kiedyś istniało na niej życie a ponadto mieszkańcy Ziemi mają zamiar założyć w przyszłości tam swoją bazę.

Jowisz jest największą i bardzo ciekawą planetą Układu Słonecznego a także największym przedstawicielem gazowych olbrzymów w tymże układzie planetarnym.

Księżyc jako naturalny satelita Ziemi jest najbliżej nas położonym ciałem niebieskim. Nic dziwnego, że był też od dawna obserwowany przez żyjących na Ziemi ludzi.