14 lis, 2009
Symbolika Saturna i jego znaczenie w kulturze
Ostatnią znaną w starożytności planetą jest właśnie Saturn. Zatem także i on posłużył do przyporządkowywania do określonych bóstw w wielu mitologiach. Bogu Ninurcie, przypisano planetę przez starożytnych Babilończyków. Jego rolą było patronowanie wojnie, rolnictwu i burzy. Grecy utożsamiali planetę z Kronosem. Według ich wierzeń był on najmłodszym Tytanem i ojcem jednych z najważniejszych bóstw późniejszego panteonu bogów helleńskich – Zeusa, Demeter, Hestii, Hery, Hadesa i Posejdona.
Obecna nazwa pochodzi jednak od rzymskiego boga Saturna. Pełnił on rolę boga rolnictwa i zasiewów i ma genezę jeszcze z czasów staroitalskich. Hinduiści z kolei traktowali planetę jako boga Śani. Był on jednym z tzw. dziewięciu Nawagraha, czyli bóstw przypisanych planetom. Śani odpowiedzialny był przede wszystkim za zsyłanie niepowodzeń. By tego uniknąć Hinduiści sądzili, że wymagało to przebłagania go o darowanie niepowodzeń. Saturn był ostatnią planetą, którą mogli dostrzec i zarazem znać, by mogła stanowić źródło inspiracji dla mitów.
Saturn w kulturze – wpływ Saturna na kulturę poprzez obecność w kulturze powszechnej. Także Saturn miał okazje zaistnieć w fantastyce naukowej. Pierwszy raz, bo aż w 1752 roku nawiązał do niego Wolter w Micromegas (tak, jak doczekała się tego planeta Jowisz). Według jego dzieła na planecie rozkwitała inteligentna cywilizacja, mająca nawet swoją saturniańską akademię. Ponad 100 lat później o Saturnie wspomniał sławny Julius Verne w „Hektor Servadac, podróż wśród gwiazd i planet Układu Słonecznego”. Przedstawił tam m.in. wizję planety i jej sąsiedztwa pokrywające się nieco z aktualnym stanem wiedzy za wyjątkiem samej powierzchni planety. W utworze miała to być skalista, trwała powierzchnia zamiast chmur gazowych. Była również pozbawiona życia. Umierającym, ciemnym i wilgotnym światem, Saturn był za to w „A Journey in Other Worlds” autorstwa John Jacob Astor IV. Zamieszkiwały go ogromny stwory-duchy, które posiadły zdolność telepatii. Często do tematyki Saturna wracano w XX i XXI wieku. Czynili to chociażby H. P. Lovecraft w „Wielkich Przedwiecznych” w latach 20. Ben Nova, znany z nawiązywania do innych planet, uczynił to, wydając serię „Grand Tour”.
Obserwacja Saturna – widoczność Saturna z powierzchni Ziemi dla miłośnika astronomii. Saturn jest najdalej położoną planetą, spośród tych, które można w łatwy sposób dostrzec na nocnym niebie. Prezentuje się jako drobny jaskrawy, żółtawy punkt. Widzialna jasność waha się pomiędzy -0,6 a 0,9 magnitudo. Najlepiej widać planetę i jej pierścienie, gdy znajduje się blisko opozycji z Ziemią w samej opozycji. Przytrafia się to zazwyczaj co 378 dni. Już sprzęt dający 40-krotne powiększenie pozwala dostrzec planetę w wyżej nadmienionej postaci. Amatorski teleskop o średnicy 10 centymetrów, powiększający 100-krotnie oraz bardzo dobra pogoda umożliwiają dostrzeżenie także przerwy Cassiniego w pierścieniach. Ponadto na powierzchni samej planety widać pasma chmur w atmosferze.
Przy osprzęcie o większej średnicy rzędu 30 centymetrów widać oczywiście więcej detali na Saturnie.Na półkuli północnej czyli także w Polsce jest widoczny na nocnym niebie. Zdarzyć się może nieraz, że ułożenie planety sprawi iż pierścienie ją w znacznej mierze przysłonią. Jeśli chodzi o księżyce, im większy teleskop, tym więcej ich można dostrzec.
Postacie, z którymi utożsamiano Ziemię w różnych okresach i miejscach świata. Tak jak sąsiednie planety były przyrównywane do bóstw, czy sił nadprzyrodzonych, tak również sama Ziemia doczekała się tego losu. W wielu mitologiach istniała tzn. Matka Ziemia, która była jednym z ważniejszych bóstw bądź bogiń w danym panteonie. Podobnie uczynili także Słowianie z których wywodzą się Polacy. W tym przypadku przypisywano jej roślinność, wzrost, narodziny, stworzenie oraz prace polowe. W innych kulturach miała podobne znaczenie, choć nadawano jej różne nazwy na przestrzeni dziejów. Grecy swoją matkę-ziemię utożsamiali z Gają. Za oceanem Aztekowie mieli boginię Tonantzin a Inkowie boginię Pachamamę. Na Dalekim Wschodzie Chińczycy czcili boginię Hou Tu. Sąsiedni Hindusi wprowadzili kult Bogini Ziemi – zwanej Bhuma Devi. Nordycy nadali swojej Matce-Ziemi imię Jord. Starożytny Egipt wybrał tutaj dualizm i podzielił na ziemię i niebo – patronowali im odpowiednio bóg Geb i bogini Nut. Kreacjoniści charakterystyczni głównie dla wielkich religii monoteistycznych uważali, że nie ma Matki-Ziemi i otaczający nas świat stworzył jeden bóg.
Wpływ Ziemi na kulturę poprzez obecność w kulturze powszechnej. Warto tutaj zwrócić uwagę, że również sama Ziemia często jest wykorzystywana w fantastyce naukowej. Motywami przewodnimi są tutaj głównie najazdy obcych cywilizacji, jak w widowiskowych filmach „Dzień Niepodległości”, „Wojna Światów” czy komediowo ujęty ”Faceci W Czerni”. Nie stroni się również od starć przyszłości na samej planecie – „Terminator – Salvation”, postapokaliptyczna wizja z serii „Mad Max” czy Robocop (gdzie tytułowym bohaterem jest pół-maszyna, pół-człowiek). Wiele pozostałych dziedzin, jak literatura czy bardziej rozrywkowa gałąź – gry komputerowe chłoną zagadnienia S-F. Przykładem tego ostatniego jest gra „StarCraft”, w której występują Terranie (czyli ludzie kolonizujący kosmos). Na powierzchni Ziemi (San Francisco w przyszłości), rozgrywa się akcja jednego z filmów z serii Star Trek – „Powrót Do Domu”. Zrodził się podgatunek anime, zwany cyber punk, którego produkcje rozgrywają się w skomputeryzowanych wielkich miastach przyszłości, gdzie istnieją obok siebie ludzie i roboty (często identyczni jak ludzie).