Wnętrze Marsa – elementy, kryjące się pod powierzchnią gruntu Marsa. Wewnątrz planety znajduje się duże, stałe jądro o średnicy 2500 km. W jego skład wchodzą żelazo i nikiel a ostatnio dopatrzono się również siarczku żelaza. Z zewnątrz pokrywa je gruby na 2000 km płaszcz. Ma on skalistą postać. Płaszcz z wierzchu pokryty jest skorupą, grubą na 40-50 km. Złożony jest z krzemu i metalicznego tlenu. W jej skład wchodzi głównie krzem (67%). Ponadto składa się z tlenku żelaza i siarczku żelaza, które nadają jej krwisty kolor oraz z regolitu. Mars, w odróżnieniu od Ziemi, nie posiada pola magnetycznego o zasięgu globalnym. Przyczyną tego stanu rzeczy jest brak płynnego jądra. Zamiast tego wykryto słabe źródła pola o zasięgu lokalnym. Ich istnienie ma znaczący wpływ na warunki panujące na planecie oraz wiąże się to z brakiem gęstej atmosfery. W przeszłości istniała aktywność tektoniczna na powierzchni. Jednak z czasem zanikła i dziś nie ma już takiej wewnętrznej działalności. Wyjaśniono to poprzez stopniowe rozpraszanie się energii termicznej, co z kolei ma związek z małym rozmiarem planety. Powierzchnia Marsa. Ma ona dwoistą postać. Północna półkula sprawia wrażenie równinnej z nielicznymi odkształceniami. Relatywnie płaski grunt zagwarantowały wylewy lawy. Południowa półkula jest odmienna. Występują tu liczne góry, wzniesienia, liczne kratery pouderzeniowe. Przyczyną tej różnicy jest uderzenie w północny biegun Marsa 3,9 mld lat temu planetoidy o średnicy 1600-2700 km. Starła ona skorupę i część płaszczu planety. Obecnie bieguny posiadają czapy lodowe złożone z zamarzniętej wody i dwutlenku węgla. Grunt marsjański pokryty jest pyłem oraz kamieniami. Na powierzchni widać dobrze z kosmosu największy w Układzie Słonecznym kanion – Valles Marineris. Jest on długi na 4000 km, szeroki na 400 km i głęboki na 7 km. Także na Marsie dobrze widoczny jest największy wulkan (tak jak pozostałe wulkany na Marsie, jest obecnie wygasły) – Olympus Mons. Osiąga on 27000 m wysokości a cała jego struktura ma rozmiary niewiele mniejsze od Polski. Cały obszar Marsa przecięty jest szczelinami, przypominający koryta rzek. Rodzi to sugestię, że dawniej mogły płynąć nimi rzeki.

Obca cywilizacja – planeta rzekomo zamieszkiwana przez Marsjan. Wielu ludzi uważało, że Mars może być zamieszkiwany przez przedstawicieli cywilizacji pozaziemskich. Już w amerykańskim słuchowisku z 1938 autorstwa Wellsa pojawiły się zmyślone przez autorów teksty, że Ziemia została zaatakowana przez Marsjan. Rzekomi Marsjanie byli też bohaterami wielu filmów z lat 50 i 60 XX wieku. Kino ostatnich lat skupiało swoją uwagę na bazach zakładanych na Marsie przez ludzi. W swojej pisarskiej twórczości do Marsa odwoływali się Arthur C. Clarke, Kim Stanley Robinson lub Ben Nova. Z rodzimych pisarzy jego tematykę podejmowali Stanisław Lem oraz Rafał Kosik. Nieco wcześniej Schiaparelli sugerował przy pomocy swoich szkiców Marsa, że na jego powierzchni istnieją kanały skonstruowane przez inteligentne istoty. Z czasem okazały się one korytami dawnych rzek. Dziś wiadomo, że życie na planecie nie istnieje. Jedynie w przeszłości istniały proste w budowie organizmy, które pojawiły się na Marsie, gdy panowały na nim inne warunki. Niektórzy uważają, że jakieś niezaawansowane organizmy mogły przetrwać w ukryciu.

Mars w kulturze – wpływ Marsa na kulturę poprzez obecność w kulturze powszechnej. Mars jest najczęściej występującą w kulturze obcą planetą. Pojawiała się często w książkach, filmach czy nawet grach komputerowych o tematyce S-F. W tym ostatnim przypadku akcja całe serii gier strzelanek z cyklu „Doom” miała na miejscu w ziemskiej stacji badawczej właśnie na Marsie. Również „Red Faction” rozgrywała się na Czerwonej Planecie. W kinematografii Mars obecny jest od lat 50 XX wieku. Wówczas to nawiązano do niego w „Wojnie Światów”. Najnowsze filmy mówiły o misjach Ziemian na Marsa, mających wyjaśniać pewne zagadki planety. Wśród nich były „Misja Na Marsa” albo „Czerwona Planeta ” – oba filmy z 2000 roku. W filmie „Pamięć Absolutna” z 1990 wystąpił nawet jeden z najsłynniejszych aktorów kina akcji – Arnold Schwarzenegger. W sztuce filmowej pojawiła się też komedia obrazująca inwazję cywilizacji marsjańskiej na Ziemię – „Marsjanie Atakują!” z 1996 roku. Najbardziej znane jest słuchowisko radiowe z 1938 roku autorstwa H. G. Wellsa, gdy obwieszczał rzekomą agresję cywilizacji z Marsa na USA.W literaturze tematyką Marsa zajmowali się Kim Stanley Robinson, tworząc 3 powieści. Inny pisarz Ben Nova również wydał trylogię – „Mars”, „Powrót Na Marsa” i „Życie Na Marsie”.

Charakterystyka ogólna Marsa – garść podstawowych informacji o Marsie. Mars jest ostatnią, czwartą skalistą planetą liczoną od Słońca. Od niego dzieli ją średnio 228 milionów kilometrów. Orbita jest nieznacznie rozciągnięta, co sprawia, że planeta może zbliżać się do Słońca na 206,6 mln km i oddalać na 249 mln km. Rok na planecie trwa niecałe 687 dni ziemskich a dzień 24 godzin 37 minut 27 sekund ziemskich. Ta planeta ma 6805 km średnicy. Posiada dwa naturalne satelity – Fobos i Deimos. Nachylenie równika względem płaszczyzny orbity wynosi 25,19 stopni. Powierzchnia planety wynosi 1,448×10⁸ km kwadratowych. Objętość ma wartość 1,638×10¹¹ km sześciennych. Masa zaś sięga 6,4185×10²³ kg. Prędkość przemieszczania się po orbicie wynosi 24,130 km na sekundę. Planeta może też nieco zwalniać – do 21,970 km na sekundę lub oraz przyspieszać – do 26,500 km na sekundę. Prędkość niezbędna do opuszczenia przed dany obiekt planety (prędkość ucieczki) wynosi 5,027 km na sekundę. Prędkość obrotu wokół własnej osi (rotacji) wynosi na równiku 868 km na godzinę. Temperatury wahają się od -140 oC do +20 oC.

Atmosfera Marsa – co nieco o tym fakcie i wynikłych z niego warunkach na Marsie. Planeta posiada rozrzedzoną i cienką atmosferę. W przeszłości prawdopodobnie mogła przypominać ziemską ale słaba grawitacja planety nie zapobiegła ulotnieniu się jej w kosmos. Ciśnienie atmosferyczne osiąga 610 paskali. 95,32 % atmosfery planety to dwutlenek węgla, natomiast 2,7 % to azot a 1,6 % to argon. Resztę stanowią śladowe ilości tlenu, pary wodnej, tlenku węgla, tlenku azotu, neonu, kryptonu, ksenonu, ozonu i metanu. W atmosferze marsjańskiej pojawiają się drobne chmury pierzaste. Składają się one z drobinek lodu i pary wodnej, które przemieszczają się pomiędzy biegunami, na których uchowały się czapy lodowe. Przy pomocy aparatury obserwacyjnej wykryto w 2004 roku zorze. Są jednak zbyt słabe, by można było je dostrzec z powierzchni Marsa. Z powodu braku zbiorników wodnych i cienkiej atmosfery występują spore wahania temperatur. Za dnia jest +20 oC a nocą temperatura spada do –90 oC. Nie biegunach, pokrytych lodem dochodzi do –130 oC. Do powierzchni Marsa dociera 40 % energii słonecznej, docierającej do Ziemi. Istnieją pory roku, podobnie jak na Ziemi. Wiatry wieją z prędkością 300 km/h.

Kanały, zjawisko, które przed laty wzbudzało spore kontrowersje nie tylko wśród badaczy. W 1856 roku włoski astronom Angelo Secchi dostrzegł jeden z pierwszych rzekomych tworów, który nazwał Kanałem Atlantyckim. Jego rodak Giovanni Schaparelli zainteresował się rzekomymi kanałami poważniej i w 1877 wypatrzył proste linie. Nazwano je pośpiesznie kanałami, co miało sugerować, że łączyły zbiorniki wodne. Jego obserwacje kontynuował we własnym zakresie Irlandczyk Charles E. Burton. Obaj sporządzili też własne ilustracje wypatrzonych struktur. Niebawem propagowano teorię, że kanały te są dziełem inteligentnej cywilizacji, która pragnęła nawodnić centrum swojej planety. Głosił ją głównie Percival Lowell. Na początku XX wieku wiele obserwacji stopniowo obalało kontrowersyjną teorię. Część astronomów po prostu nie stwierdziła istnienia hipotetycznych kanałów na Marsie. Do lat 20 całkowicie ją obalono. Stwierdzono, że Schaparelli natrafił na złudzenie optyczne. Nie jest bez udziału także wyobraźnia twórcy teorii kanałów. Mianowicie pod wpływem niskiej wyrazistości obrazów powierzchni widzianej przez teleskop dała popuścić wodze fantazji.

Historia badania – najczęściej badana przez ludzi planeta. Była znana już w starożytności. Rzymianie kojarzyli ją ze swoim bogiem wojny, ponieważ już wtedy widać było jej czerwony odcień. Stąd do dziś zwie się Czerwoną Planetą. Poważniejsze obserwacje były przeprowadzane od XVII wieku. Zapoczątkował je Kepler, kontynuował Cassini. Wraz z innymi astronomami mieli okazje zaobserwować szczegóły na powierzchni planety, takie jak czapy lodowe na biegunach. Renesans eksploracji Marsa przyniósł wiek XX. Od lat 60 wysłano tam prawie 40 misji. Kilka z nich było nieudanych. Główny udział w wysyłaniu sond i lądowników miały USA i ZSRR (później Rosja). Spore zasługi miały tutaj sondy serii Viking, Mariner. Dzięki nim na Ziemię trafiło kilkaset tysięcy zdjęć. W latach 90 zintensyfikowano misje badawcze Marsa, co rozpoczęła sonda Pathfinder. Wiele z nich prócz badania z poziomu orbity wypuszczało na powierzchnię lądowniki, które miały ponadto pobrać próbki gruntu. Badania z ostatnich 50 lat dały nam najwięcej informacji na temat Marsa i jego powierzchni. Pod tym względem wiedzie prym wśród wszystkich planet.

Lot załogowy – planeta, z którą ludzkość wiąże największe nadzieje. Mars jest jedyną planetą, na którą ludzie od dawna zamierzali wysłać ludzi. Najwcześniejsze zamysły pojawiały się już w latach 50 XX wieku. Autorem pierwszego z nich był Werner von Braun. Obecnie nad tym planem rozmyślają amerykańska NASA, Europejska Agencja Kosmiczna oraz Rosja. Celem misji miałoby być wykonywanie zadań badawczych na powierzchni planety. Wiązałoby się to z istnieniem bazy przez jakiś czas. Paliwo na drogę powrotną mianoby uzyskać z miejscowych surowców. A jeszcze dalsze zamysły z lotami załogowymi wiążą się z kolonizacją planety przez ludzi. By móc temu zadaniu podołać trzeba rozwiązać kilka istotnych problemów. Misja wymagałaby zapasów, które wystarczyłyby na 2-3 lata trwania misji. Ponadto prowadzone są eksperymenty, badające zachowanie człowieka, przebywającego w odosobnieniu przez długi czas. Sama odległość między Ziemią i Marsem oraz promieniowanie kosmiczne czyni misję bardziej ryzykowną. Promieniowanie niesie ryzyko chorób nowotworowych a długie przebywanie w stanie nieważkości również rodzi implikacje natury medycznej.

Kolonizacja Marsa – pierwsza planeta, która może doczekać się zamieszkania na niej ludzi. Obecnie Mars jest najczęściej rozważany, gdy bierze się pod uwagę skolonizowanie obcej pobliskiej planety. Przemawia za tym szereg przyczyn. Dzień na Marsie jest tylko o kilkadziesiąt minut dłuższy niż na Ziemi. Za sprawą podobnego do nachylenia osi obu planet, pory roku na Marsie są takie same, tyle, że trwają dwa razy dłużej niż ziemskie pory roku. Na planecie pozostała niewielka atmosfera, gęstsza jednak niż na Merkurym czy Księżycu. Ostatnio odkryto wodę na biegunach, co czyni kolonizację bardziej możliwą. Są jednak też i różnice w postaci mniejszego przyciągania grawitacyjnego, niskich temperatur, innego niż na Ziemi ciśnienia czy słaba magnetosfera niedostatecznie chroniąca przed promieniowaniem słonecznym. Pod uwagę też bierze się terraforming planety za pomocą roślin, które miałyby przekształcić wszechobecny dwutlenek węgla na przyswajalny dla ludzi tlen. Tym samym Mars miałby stać się podobny do Ziemi w tym stopniu że byłoby możliwe życie w takim kształcie jak na naszej planecie (również dla ludzi).